Captain of Science Paul Hekkert, uitgerust met de portefeuille Kennis & Innovatie, neemt afscheid van het Topteam, waar hij sinds 2015 deel van uitmaakte. “We hebben belangrijke mijlpalen bereikt, zoals het versterken van de sector door haar een prominente rol te geven in het aanpakken van grote maatschappelijke vraagstukken, met agenda’s die richting geven aan de tientallen programma’s die we hebben ontwikkeld en het uitrusten van de creatieve professional met een koffer vol tools, methodes en kennis om creativiteit effectief in te zetten voor impact en verandering.”

We zijn inmiddels geen Calimero meer, maar een volwassen en serieuze speler

Om meteen positief te beginnen: “We hebben met een mooi, divers, gezellig en elkaar goed aanvullend team van experts, meer bereikt dan we destijds hadden durven hopen”, zegt Hekkert. Dat het topteam ophoudt te bestaan, is volgens hem ook niet dramatisch. “Het ministerie van Economische Zaken heeft de regie in het verleden deels uitbesteed aan de topteams van diverse Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) en wil die nu weer in eigen beheer nemen. We zijn intussen geen Calimero meer, maar een volwassen en serieuze speler. CLICKNL is een belangrijke spil in het speelveld. De sector heeft inmiddels een sterk organisatorisch vermogen én een belangrijke stem, en werkt nauw samen met OCW en EZ. Je kunt niet meer om deze belangrijke verbinder heen. Zo heeft het topteam zichzelf overbodig gemaakt”, meent hij.

Paul Hekkert op het podium tijdens de KEM-conferentie 2025 - foto Aad hoogendoorn

De erfenis van vijftien jaar Topsector Creatieve Industrie is in goede handen bij de grootste partij van Nederland

De erfenis van vijftien jaar Topsector Creatieve Industrie is volgens Hekkert in goede handen bij de grootste partij van Nederland: de creatieve sector wordt actief en blijvend betrokken bij maatschappelijke opgaven. Het stimuleren van de Publiek Private Samenwerking (PPS) was van meet af aan een doelstelling van het Topsectorenbeleid: kleine ecosystemen bouwen waarin overheden, kennisinstellingen en de industrie elkaar vinden en samenwerken. Via verschillende programma’s van CLICKNL, dragen creatieven structureel bij aan de complexe maatschappelijke opgaven van onze tijd; ze brengen nieuwe perspectieven en doorbreken vastgelopen processen. Hekkert verwacht dat CLICKNL en andere gevestigde organisaties, zoals de Federatie Creatieve Industrie, Dutch Design Foundation en het Stimuleringsfonds, nog intensiever zullen samenwerken aan het ontwikkelen van een sterke creatieve industrie, waarmee we Nederland mooier en beter kunnen maken.

Trots op CRISP

Paul Hekkert was tot 2024 hoogleraar Vormtheorie aan de faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. Hij deed onderzoek naar de theorie rond esthetiek, vorm- en betekenisgeving en in het bijzonder naar de wijze waarop mensen producten ervaren en het effect daarvan op ons gedrag en welzijn.

Hij kende de topsectorenaanpak al en voelde zich ermee verbonden. “Vanuit de TU Delft leverden we ongeveer vier van de negen Captains of Science; we hadden dus een grote say in de topsectorenaanpak”, zegt hij, “en ik kon nu breder nadenken over de betekenis van het vakgebied voor de Nederlandse samenleving. Het doel dat ik mijzelf stelde: het versterken van de kennisbasis van de creatieve industrie door de sector te betrekken bij onderzoeksvragen, en bewustwording te creëren hoe wetenschappers uit uiteenlopende disciplines - van ontwerpende en technische wetenschappers tot bestuurs- en geesteswetenschappers - kunnen bijdragen aan die kennisbasis. Het onderzoekdomein is later uitgebreid naar kennisgericht onderzoek binnen het HBO en MBO.”

De agenda’s zijn goud waard: we kunnen de regie voeren op terreinen waar je nieuwe kennis en innovaties wilt ontwikkelen waar Nederland economisch en maatschappelijk beter van wordt

Met de KEM-agenda en andere sectoroverstijgende agenda’s, waren we in staat heel gericht invulling te geven aan onderzoeks- en innovatiebeleid ten behoeve van de creatieve industrie. Zo hebben we al in 2019 met NWO het programma ‘Transities en Gedrag’ ontwikkeld, waaraan alle topsectoren hebben meegewerkt en betaald. “Dat heb ik altijd gezien als één van onze paradepaardjes”, zegt Hekkert. Eén van de belangrijke componenten in transities is gedragsverandering. Denk aan van het gas af, minder vliegen of vlees eten en meer deelauto’s gebruiken of plantaardig consumeren. Met tien miljoen euro voor PPS-projecten met gedragsvraagstukken binnen één van de thematische missies, was dit een groot programma. Hekkert was zelf nauw betrokken bij een programma rondom de eiwittransitie: “Met verschillende wetenschappers uit Delft, Wageningen en Utrecht, de creatieve sector, bedrijven als Unilever en Danone en een aantal NGO’s rondom de voedseltransitie, hebben we een echt interdisciplinair ecosysteem opgezet en veel kennis ontwikkeld over het beïnvloeden van gedrag ten behoeve van deze transitie.”

Nieuwe wind

Inmiddels is zowel in Nederland als in Europa, de focus van het overheidsbeleid verschoven van missiegedreven innovatiebeleid naar het belang van het verstevigen van de concurrentiekracht, de economische welvaart en het versterken van de strategische autonomie, om minder afhankelijk te worden van de VS en China. “De vraag is nu wat wij kunnen bijdragen aan het concurrentievermogen en innovatie. Voor ons is dat vanzelfsprekend, omdat wij creativiteit altijd als motor van innovatie hebben gezien. Opnieuw moeten we duidelijk maken dat het niet alleen om technologie draait. Zonder creatief potentieel, competenties en methodes, kun je technologie niet beheersbaar en waardevol maken, omdat creativiteit er vorm en richting aan geeft. Die boodschap moeten we helaas blijvend verkondigen”, meent Hekkert.

We moeten duidelijk maken dat het niet alleen om technologie draait

Nog een aandachtspunt: de creatieve industrie blijft een diverse en versnipperde sector met veel kleine spelers. “Wij hebben geen ASML of Unilever van de Creatieve industrie. Daarom is het belangrijk dat organisaties als CLICKNL en Dutch Design Foundation bestaan, waar alle verschillende belangen en kleuren samenkomen en die het ecosysteem intact houden met behulp van stabiele beleidsmatige en financiële ondersteuning.”

Academic nomad

Dat Hekkert afscheid heeft genomen van het topteam en de TU Delft, betekent geenszins dat hij stilzit. “Als hoogleraar zat ik in een gouden kooi. Nu heb ik een onzekerder maar ook dynamischer bestaan. Ik vind het leuk om mijn vleugels uit te spreiden en als academic nomad door het leven te gaan”, zegt hij.
Hij is nauw betrokken bij de designopleiding ‘The Design Village’ in India, dat hij tien jaar geleden samen met internationale academici en vakspecialisten heeft opgericht. De opleiding biedt een programma om ontwerpers op te leiden die zich primair willen inzetten voor maatschappelijke impact. “Het gaat zo goed en we vinden het zo bijzonder, dat we besloten het opleidingsinstituut naar Europa, naar Italië te halen. Daarmee is het ‘t eerste Indiase designinsituut met een campus in Europa”, zegt Hekkert, die als gasthoogleraar aan de Politecnico dit jaar in Italië woonde. “Ik help bij de opzet, de ontwikkeling van de master en werk aan een boek over het instituut”, zegt hij.

The Design Village India - copyright www.thedesignvillage.org

Ook is hij betrokken bij ekip, een groot Europees programma dat de rol van de creatieve industrie in innovatie-ecosystemen verankert door beleidsaanbevelingen te ontwikkelen op gemeentelijk, landelijk en Europees niveau. “We hebben zoveel kennis en ervaring opgebouwd, waarmee we Nederland enorm hebben versterkt, dat ik overtuigd ben dat we dit ook kunnen inzetten om Europa sterker en mooier te maken. Dat ligt mij persoonlijk na aan het hart; daar wil ik graag - met CLICKNL - bij betrokken blijven.”

Tekst: Viveka van de Vliet
Beeld: Kas van Vliet, Aad hoogendoorn, CRISP, onderzoeksprogramma Transities en Gedrag, The Design Village