CLICKNL zet de beweging voort

Het huidige topsectorenbeleid en het topteam houden vanaf 1 januari 2026 op te bestaan, maar TKI CLICKNL gaat onverminderd gedreven verder. Het blijft een cruciale rol spelen als verbinder in de ‘gouden driehoek’: bedrijven, kennisinstellingen en overheid, met een missiegedreven cross-sectorale aanpak voor een bredere doelgroep dan de creatieve industrie. “We blijven een belangrijke rol vervullen bij het aanjagen van innovatie via Publiek-Private Samenwerkingen (PPS) in het Missiegedreven Innovatiebeleid als coördinator van de Kennis-en Innovatieagenda Maatschappelijk Verdienvermogen”, zegt CLICKNL-directeur Bart Ahsmann.

Daarmee verschuift de rol van CLICKNL voor het ministerie van EZ van een focus op de sector, naar die van Maatschappelijk Verdienvermogen. Tegelijkertijd blijft de creatieve industrie zowel daarbinnen als voor het ministerie van OCW een cruciale sector voor CLICKNL.

CLICKNL is een belangrijke spil in het speelveld van de creatieve industrie. De sector heeft met CLICKNL inmiddels een sterk organisatorisch vermogen, een belangrijke stem en werkt nauw samen met de ministeries van OCW en EZ. Je kunt niet meer om CLICKNL heen als essentiële verbinder. Zo heeft het topteam zichzelf overbodig gemaakt”, meent voormalig topteamlid, Chief of Science Paul Hekkert. Dat beaamt Bart Ahsmann: “De naam Topsector verdwijnt en het besturingsmodel verandert, maar het industrie- en innovatiebeleid gaat door. Het is begrijpelijk dat er na vijftien jaar andere strategische keuzes worden gemaakt. Alles heeft tenslotte een levensduur. Het continueren van onze belangrijke positie kan ook zonder topsectorenbeleid.”

Creatief vermogen en ontwerpkracht

De veranderingen geven Bart Ahsmann (directeur CLICKNL) de ruimte om te kijken naar de belangrijkste behaalde successen, de uitdagingen en de toekomst.
Al is de kracht van de creatieve industrie veelvuldig benoemd en bewezen, het blijft een uitdaging, meent de directeur. Het ministerie van EZ beseft goed dat de creatieve industrie een sector van economisch belang is, maar wat Barbera Wolfensberger, voormalig boegbeeld van het topteam en DG Cultuur en Media bij het Ministerie van OCW zegt: ‘Het is van belang dat we in gesprek blijven met EZ om de kracht van de creatieve sector te benadrukken’. Dat vindt Ahsmann een goed adagium. “We moeten de focus blijven leggen op de creatieve sector als een onmisbare schakel in de aanpak van complexe en grote maatschappelijke uitdagingen, waarbij haar creatieve vermogen en de ontwerpkracht een essentiële bijdrage leveren aan die opgaven en aan het vergroten van het verdienvermogen.”

Daarbij stemt het hem optimistisch dat OCW het belang van CLICKNL op het gebied van kennis en innovatie onderschrijft. “De rol die we te vervullen hebben zal in focus toenemen. We gaan nog scherper kijken hoe we ons als neutrale schakel in the middle kunnen positioneren om het samen beter te doen en meer synergie tussen alle betrokken organisaties te realiseren. We moeten bondjes smeden tussen departementen en financiers om de aandacht voor onderzoek en innovatie te versterken.”

Cross-sectoraal samenwerken

Ahsmann licht een paar ontwikkelingen van de afgelopen jaren uit die volgens hem cruciaal zijn, zoals de integrale, cross-sectorale benadering van de sector. “Ik ben blij dat we het denken in silo's hebben losgelaten. Niet alleen kun je geen enkel product, mode-item of digitale tool ontwikkelen zonder andere disciplines; de uitdagingen waar we voor staan, zijn zó groot en complex, dat ze meerdere vakgebieden bestrijken en daarmee om cross-sectorale samenwerking vragen..”

Ik ben blij dat we het denken in silo's hebben losgelaten

Parallel met de start van het missiegedreven innovatiebeleid, mogen de KEM-agenda’s (2020-2024 en 2024-2027) en de sectoroverstijgende KIA Maatschappelijk Verdienvermogen (2020-2023 en 2024-2027), niet onvermeld blijven, vindt de directeur. “Dit heeft namelijk een boost gegeven aan de kennisontwikkeling en de betrokkenheid en interesse van de sector. Missies passen als een handschoen bij het deel van de sector dat ontwerpkracht als expertise benut”, zegt Ahsmann. De elf specifieke Key Enabling Methodologies en technieken die samen met experts in kaart zijn gebracht, kunnen professionals gebruiken om innovatieprocessen te structureren. “Het mooie is dat het veel breder werkt: alle veranderprofessionals binnen kennisinstellingen, het bedrijfsleven en publiek-private samenwerkingen, kunnen de methoden inzetten om veranderingen structuur en richting te geven”, vult Paul Hekkert aan.

CIIIC: grootste innovatieprogramma voor de creatieve industrie ooit

Deze agenda’s hebben aan de basis gestaan van mooie en grote programma’s. Een gouden greep, omdat zij hebben geholpen om vanuit CLICKNL programma’s te stimuleren, zelf te bouwen en cross-sectoraal te werken. Mooie voorbeelden zijn het programma PONT (over ontwerpen met en in de publieke sector) en met name het Creative Industries Immersive Impact Collation (CIIIC)-programma, dat is gericht op het versterken van de bedrijfstak op het gebied van Immersive Experiences (IX).

CIIIC, oftewel Creative Industries Immersive Impact Collation werd gelanceerd - foto Ben Houdijk

Om Nederland een leidende positie te geven in deze internationale ontwikkeling, lanceerden de ministeries van OCW en EZ vanuit het Nationaal Groeifonds het grootste innovatieprogramma ooit op dit gebied, met een aanzienlijke financiering van tweehonderd miljoen euro. “Omdat het topteam nauwe banden had met OCW en EZ, konden wij samenwerking tussen de overheid en creatieve professionals bij grote maatschappelijke opgaven vormgeven en versterken, terwijl die partijen elkaar voordien moeilijk bereikten”, noemt Hekkert als belangrijk wapenfeit. Ahsmann vult aan: “Vanaf het eerste programma CRISP (tien miljoen), zien we dus een exponentiële stijging. Ik ben supertrots dat we daarin zijn geslaagd. Dat was nooit gelukt zonder het topteam.”

Eind 2027 heeft NWO/SIA in vijftien jaar tijd circa 120 miljoen euro geïnvesteerd in onderzoek naar de kennisbasis voor de aanpak van maatschappelijke missies

“Die ontwikkeling heeft ook geleid tot een sterker vertrouwen bij de onderzoeksfinanciers NWO en SIA. Zij hebben voor een continue en stevig groeiende financiering gezorgd”, weet Ahsmann. “Eind 2027 zal NWO/SIA zo'n 120 miljoen in onderzoek voor de kennisbasis voor de aanpak van missies hebben geïnvesteerd, over een periode van vijftien jaar. De stijgende lijn in het genereren van Publiek-Private samenwerkingen tot 2024 is een voorbode voor een toenemend succes in het ontwikkelen van grote programma's, denkt de directeur. En dat gaat door: een nieuw belangrijk programma is Actieplan Circulair Textiel (ACT), dat is gericht op het verduurzamen van de textiel-, kleding-, leer- en schoenenketen, door het stimuleren van samenwerking en innovatie.

Tijdens Circular Textile Days 2025 werd Actieplan Circulair Textiel officieel in gang gezet - foto Robert de Groot

Seinen op groen

Het beleid na 2027 wordt in de komende jaren verder vormgegeven en is nog onzeker. Mede op basis daarvan weten we niet hoe de creatieve industrie duurzaam kan worden ingebed in het industrie- en innovatiebeleid van ons land. Het is echter veelzeggend dat het kabinet ontwerpkracht positioneert als economische noodzaak. Ahsmann: “Inhoudelijk staan alle seinen op groen, dus laten we dat blijven benutten en versterken. Op Europees niveau zitten we in de voorhoede, internationaal kan de sector leidend zijn. Mijn ambitie is Nederland als een groot Fieldlab uitnutten door wereldwijd kennisgedreven samenwerkingen aan te gaan waarbij wij kennis exporteren en we van elkaar leren.”

Het is veelzeggend dat het kabinet ontwerpkracht positioneert als economische noodzaak

Samen met het Topteam Creatieve Industrie hebben we aangetoond dat samenwerking tussen ontwerpers, onderzoekers, bedrijven en overheid concrete innovatie oplevert. “Dat is enorm waardevol. Die ontwikkeling zetten we door.”

Tekst: Viveka van de Vliet