VONK
In de jeugdzorg zien we oplopende kosten, gelijkblijvende of zelfs groeiende wachtlijsten en lang niet altijd de gewenste structurele verbetering in het mentale welzijn van jongeren. Deze problemen zijn weerbarstig en lijken vrijwel onoplosbaar. De wijze waarop het systeem van de jeugdzorg is ingericht helpt niet bij het duurzaam oplossen ervan. Er is behoefte aan een transitie naar een systeem gebaseerd op een visie waarin duurzame en gelijkwaardige samenwerking tussen alle betrokken partijen en de veerkracht van jongeren voorop staat. Een systeem waarin betrokkenen voortdurend leren en er ruimte is om zich continu aan te passen.
Ontwerpkracht wordt steeds vaker ingezet om de jeugdzorg anders en beter in te richten. Ontwerpers dragen bij aan nieuwe vormen van (samen)werken en organiseren. Deze interventies, zoals nieuwe werkwijzen, tools of samenwerkingsvormen, zijn beloftevol maar tegelijkertijd zien we dat ze in de praktijk moeilijk beklijven. Dit komt vaak omdat ze botsen met de dominante logica van het jeugdzorgsysteem die zich bijvoorbeeld kenmerkt door de fragmentatie van verantwoordelijkheid en de dominantie van medisch/reductionistisch denken waardoor er in het geval van complexe problematiek geen gezamenlijke verantwoordelijkheid kan worden genomen en vraagstukken doorgaans wordt vertaald naar individuele problematiek in plaats van te erkennen dat deze grotendeels relationeel en contextueel van aard is. Er is een behoefte om te begrijpen hoe interventies niet alleen betere dienstverlening kunnen bewerkstelligen, maar ook de systeemactoren in staat kunnen stellen systeemgrenzen, en technologische infrastructuur, of systeemlogica te veranderen zodat interventies duurzaam beklijven. Dit project onderzoekt waarom zulke ontwerpinterventies niet duurzaam worden geïmplementeerd en hoe ontwerpprocessen beter kunnen bijdragen aan de gewenste transitie in de jeugdzorg.
Als ervaren ontwerpers in het domein van de jeugdzorg (Shoshin, Studio van Betekenis en Buro Becking), kennisinstellingen op het snijvlak van ontwerp en openbaar bestuur (EUR en TU Delft), expert op gebied van complexiteit en SED (Meerkat Consultancy) en adviseurs binnen het openbaar bestuur (Berenschot BV) slaan we de handen ineen om de stap van ontwerpinterventies naar systeemtransitie te maken. Daarbij bouwen we voort op inzichten uit Service Ecosystem Design (SED). We onderzoeken hoe concrete interventies samen met systeemactoren zo ontworpen kunnen worden zodat ze tijdens gebruik ‘kneedbaar’ (o.a. via ‘relational adaptation’ (Hay et al., 2024) blijven en aangepast en ingezet kunnen worden om veranderingen op systeemniveau te bewerkstelligen. Op die wijze krijgen interventies ook tijdens de gebruiksfase verder vorm en kan er veel meer bewust worden gestuurd op duurzame verandering.
Deze nieuwe benadering ontwikkelen we iteratief in diverse praktijken in drie jeugdzorgregio’s waarin we reeds actief zijn. We organiseren transformatieve ontwerppraktijken waarvoor de drie jeugdzorgregio’s de context vormen en waarin we experimenteren, provoceren en inzichten integreren. Het projectteam bestaat uit ontwerpbureausontwerppraktijken, kennisinstellingen, SED-expert, een adviesbureau en regionale jeugdzorgpartners. Zij werken samen in de jeugdzorgregio’s om enerzijds te komen tot inhoudelijke kennis over ‘ontwerp voor systeemtransformatie’, maar ook tot methoden waarmee dit vorm kan krijgen en waarmee deze kennis overdraagbaar wordt in de vorm van nieuwe Key Enabling Methodology.
