“Sinds de creatieve sector als een industrie wordt gezien, is er sprake van meer gezamenlijkheid en waardering binnen de Rijksoverheid; we zijn een belangrijke sector aan tafel”, zegt Barbera Wolfensberger, voormalig boegbeeld van de Topsector Creatieve Industrie en Directeur-Generaal Cultuur en Media bij het ministerie van OCW. “Dat we een TKI CLICKNL hebben is nog steeds een groot winstpunt. Er zijn vaandeldragers en ook binnen de overheid zitten op veel plekken enthousiaste mensen die ervoor zorgen dat de programma’s blijven bestaan.”

Het Topteam is de belangrijke katalysator voor de baan die ik nu heb

Een gesprek bij het ministerie van OCW in Den Haag, vlak voordat Barbera Wolfensberger opschuift naar een werkplek in een naastgelegen gebouw: op 1 februari 2026 start ze als Directeur-Generaal Koninkrijksrelaties bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. “Ik verheug me op de uitdagingen zoals het leren van nieuwe dingen, de brede inhoud en het feit dat we positieve bijdragen kunnen leveren aan mensen in de Caribische delen van het koninkrijk”, zegt ze. Hiervoor was ze voorzitter van het Topteam Creatieve Industrie (2014-2017) en is ze de enige in de geschiedenis die van voorzitter lid werd van het Topteam vanuit de overheid; vanaf 2017 is zij Directeur-Generaal Cultuur en Media bij het Ministerie van OCW. “Het Topteam was een belangrijke katalysator voor wat ik nu doe: meer dan acht jaar had ik de meest fantastische (en de meest vermoeiende) baan ter wereld, waarin ik maatschappelijk iets kon betekenen.”

“Ook al spreek je als DG namens de minister, je bent ook een soort boegbeeld”, zegt Wolfensberger over die rol. “Jann (de Waal, voormalig boegbeeld met de portefeuille Internationalisering) en ik waren een vrolijk duo in het Topteam: we trokken hand in hand op, hij meer vanuit EZ en ik vanuit OCW. We probeerden overal waar we waren tijdens internationale missies, duidelijk onze elkaar versterkende punten uit te spreken.”

Jann (de Waal) tweede van links met daarnaast Barbera - foto Ben Houdijk

Ze voelde zich snel als een vis in het water. “Ik hou erg van governancevraagstukken en heb een soort paraplu-achtige functie die duidelijk maakt wat ieders rol is in de creatieve sector, van directeur-bestuurder tot Raad van Toezicht.” Ze probeert de ministeries met elkaar te verbinden en het verhaal van de creatieve industrie binnen de Rijksoverheid breed uit te dragen. Vanuit het Topteam heeft ze bijgedragen aan het bouwen van programma’s die er anders nooit zouden zijn geweest, zoals PONT (De Publieke Ontwerppraktijk). Maar ook een missie naar de Hongkong Business of Design Week en het techfestival SXSW waren waarschijnlijk niet bij de overheid terecht gekomen zonder haar. “Ik zal de waarde van de creatieve industrie en ontwerpend onderzoek, maar ook breder, tot het eind der dagen blijven verkondigen. Dat lukt, maar het blijft kwetsbaar. Je hebt blijvend vaandeldragers nodig”, meent ze.

Een delegatie reist jaarlijks af naar techfestival SXSW voor het aangaan van nieuwe internationale partnerschappen - foto Ben Houdijk

Weg met het Calimero-complex: de creatieve sector is een belangrijke, grote speler

Een groot aantal belangrijke zaken die zijn verwezenlijkt, vallen op het conto van het Topteam en CLICKNL. “Veel mensen hebben hard gewerkt om ervoor te zorgen dat de creatieve sector wordt gezien als de industrie die het daadwerkelijk is.” Wolfensberger kreeg bij OCW van meerdere ministers ruimte om meer aandacht voor de creatieve industrie te vragen. Ze ziet dat er een rol is weggelegd in een privaat deel van de sector dat zichzelf goed kan bedruipen. “Je kunt als ministerie goed helpen om dat te laten groeien en bloeien en te laten investeren in expertise en kunde.” Daarnaast is gekeken naar de gesubsidieerde instellingen die van oudsher delen van de industrie bedienen, zoals het Nieuwe Instituut, Dutch Design Foundation en het Stimuleringsfonds. DDF en Dutch Design Week zijn vervolgens naar de culturele basisinfrastructuur overgeheveld, waardoor ze niet telkens opnieuw hoefden te kijken of ze weer een jaar verder konden. “Dat is zeker een wapenfeit”, zegt ze. “En niet te vergeten hebben we vanuit OCW ingezet op kennisontwikkeling, waarbij Paul Hekkert en Bart Ahsmann hard hebben getrokken aan de KEM-agenda. CLICKNL is zo het meest gegroeid in haar rol. Dat we een TKI CLICKNL hebben is nog steeds een groot winstpunt”, meent Wolfensberger.

Dat we een TKI CLICKNL hebben is nog steeds een groot winstpunt

“Daarvoor ging dat via een aantal kleinere trajecten, waarvoor we ons de blaren op de tong moesten lullen om te overtuigen hoe belangrijk het is”, zegt ze. “De afstand tussen de overheid en de samenleving is verminderd door via ontwerpkracht burgers mee te nemen in trajecten. Daar is PONT uit geboren. Veel ministeries maken daar nu gebruik van. Zowel onze nieuwe SG Loes Mulder, als de SG van EZ Sandor Gaastra, zijn fan en entameren het overal. Dat is superfijn.”

Trots op CIIIC

Waar Wolfensberger zelf bijzonder trots op is, is het Creative Industries Immersive Impact Coalition (CIIIC)-programma, dat is gericht op het versterken van de bedrijfstak op het gebied van Immersive Experiences (IX). Dit Nationaal Groeifonds programma, met tweehonderd miljoen euro en 75 uit de sector, heeft voor vijf jaar 275 miljoen te besteden. De eerste calls vanuit RVO en het Stimuleringsfonds zijn er al. “Het Topteam wilde hier een voortrekkersrol vervullen. Daarvoor moeten we meer kennis ontwikkelen en ook borgen, want in dat laatste is onze sector dramatisch slecht. In de OCW-aanvraag aan het Nationaal Groeifonds, focusten we op het ontwikkelen van kennis, talent, curricula, opleidingen en levenslang leren. We moesten zorgen dat er voldoende middelen zijn om digitale immersive content te maken en wilden ook leren van het buitenland en ons daar profileren.”
Vanuit het ministerie is de wens dat iedereen die hier een aanvraag doet en projecten ontwikkelt, zich committeert aan maatschappelijke waarden.

‘Bijzonder trots op het Nationaal Groeifonds programma CIIIC’ - foto Ben Houdijk

Een ander interessant actieprogramma is Circulair Textiel met boegbeeld Borre Akkersdijk, dat de focus legt op duurzaam ontwerp in waardeketens en de circulaire economie. “Het is mooi dat drie ministeries - EZ, I&W en OCW - achter zo’n programma staan en veel bedrijven zich hebben aangesloten”, zegt Wolfensberger.

EZ warm houden

Wolfensberger: “Nederland heeft een bloeiende creatieve industrie. EZ en BZ konden er in hun industriebrief en handelsbrief niet omheen om de sector te noemen. OCW zal altijd in de creatieve industrie blijven investeren, maar wij zijn een subsidiegevend ministerie en gaan niet over economische zaken. Mijn zorg is dat iedereen in de sector blijft begrijpen dat we de banden met EZ moeten warmhouden en niet wachten tot EZ bij je langskomt. De sector hoort EZ te stimuleren, te sturen en uit te nodigen.”

We hebben blijvend vaandeldragers nodig

Naast haar zorg is er vooral veel vertrouwen: Wolfensberger is blij dat EZ recentelijk in overleg met het Topteam een goed sectorplan heeft opgesteld voor de creatieve industrie, met kansen en uitdagingen. De Topsectorenaanpak en het Topteam hebben vijftien jaar goed gefunctioneerd. “Dat moet nu op een andere manier worden ingebed en daarvoor zijn vaandeldragers nodig. Gelukkig staan voldoende mensen te trappelen om het werk met enthousiasme op te pakken. Ook binnen de overheid zitten op veel plekken mensen die zorgen dat de CLICKNL-programma’s blijven bestaan”, zegt de DG.

Tekst: Viveka van de Vliet
Beeld: Ben Houdijk