Orgware-Shift
De gebouwde omgeving speelt een cruciale rol in de klimaatopgave. Nu ligt de focus vaak op het verminderen van uitstoot via de fysieke 'hardware' (infrastructuur en materialen), terwijl circa 70% van de reductiekans juist schuilt in de gebruiksfase: het dagelijks gedrag (of ‘software’) van bewoners rond energie, mobiliteit, consumptie en voedsel. Om dit potentieel te ontsluiten, ontbreekt er een essentiële tussenlaag: ‘orgware’. Dit zijn de samenwerkingsvormen, rollen en spelregels die het organiseren van doorlopend leren en collectief klimaatpositief gedrag mogelijk maken, en de intrinsieke motivatie van bewoners en gebruikers van het gebied versterken. De creatieve industrie blinkt uit in verbeelden en het organiseren van eenmalige participatie en interventies, maar loopt vast als het gaat om het structureel borgen van deze verandering. De praktijkvraag luidt daarom: hoe ontwerp en valideer je gezamenlijk orgware, en hoe borg, en hoe schaal je dit structureel binnen gebiedsontwikkeling?
De resulterende hoofdonderzoeksvraag van het project is: Hoe kunnen we orgware voor klimaatneutraal leven een vaste, structurele positie geven in gebiedsontwikkelingsprocessen, en welke ontwerp- en leermethodieken (als nieuwe Key Enabling Methodologies) zijn hiervoor nodig?
In het project werken ontwerpers, onderzoekers, ontwikkelaars en bewoners intensief samen. De gebiedsontwikkeling Schiehaven Noord in Rotterdam fungeert als de centrale proeftuin, aangevuld met parallelle referentiecases bij ontwikkelaars (ERA Contour, BPD, TBI), waarmee vanaf de start variatie in context wordt ingebracht. Via systemisch ontwerpen, participatie en het inzetten van bijvoorbeeld provotypes en designfictions, worden nieuwe governance- en samenwerkingsmodellen ontworpen, direct beproefd in de praktijk en reflexief gemonitord.
Het project levert overdraagbare orgware-methodiek op, met onder andere een open-toegankelijke toolbox (methodische stappen, werkvormen en templates), inclusief beslis- en spelregeltemplates en een iteratief stappenplan voor creatieve professionals en ontwikkelaars. De impact is een verschuiving van incidentele inspraak naar structureel co-bestuur. Op de lange termijn draagt dit eraan bij dat Paris-proof leefomgevingen de nieuwe standaard worden, doordat duurzaam gedrag vanzelfsprekend en collectief georganiseerd is.
Dit project is een brede transdisciplinaire samenwerking onder leiding van Hogeschool Rotterdam (Creating010). Zij werken samen met creatieve bureaus (Noorderwind, CITYFÖRSTER, Studio for New Realities), wetenschappelijke partners (TU Delft, Expertisenetwerk Systemisch Co-Design), overheden en marktpartijen (Gemeente Rotterdam/Klimaatacademie, ERA Contour, TBI, BPD Gebiedsontwikkeling) én representanten van de toekomstige bewoners en gebruikers van betrokken gebieden (o.a. Schiehaven Noord).
