Vakpublicatie Expeditie Methodiek
Ontwerpen voor missiegedreven innovatie
Hoe kunnen we de impact van missiegedreven innovatie versnellen en vergroten? Die vraag stond centraal in het onderzoekstraject Expeditie Methodiek van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), waarin het Co/Labs-programma van Dutch Design Foundation als casus is onderzocht. De resultaten zijn gebundeld in de vakpublicatie Ontwerpen voor missiegedreven innovatie: Nieuwe ontwerpgewoontes voor het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen. Hierin presenteren de onderzoekers vijf lessen over hoe ontwerpgewoontes missiegedreven innovatie kunnen ondersteunen of juist belemmeren.
Maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, de woningcrisis en de energietransitie vragen om langdurige samenwerking tussen verschillende sectoren en organisaties. Veel vertrouwde ontwerpgewoontes zijn echter ontstaan in een context waarin snelheid, vernieuwing en zichtbaarheid centraal staan. Hoewel deze gewoontes waardevol kunnen zijn, sluiten ze niet altijd aan bij de complexe en langdurige aard van maatschappelijke transities.
Om te onderzoeken hoe deze ontwerpgewoontes zich ontwikkelen en veranderen, volgden de onderzoekers het Co/Labs-programma (voorheen World Design Embassies) van Dutch Design Foundation. Binnen dit programma werken ontwerpers samen met publieke, private en maatschappelijke partners aan verschillende maatschappelijke opgaven. Door middel van observaties en interviews brachten de onderzoekers de ontwikkeling van de samenwerkingen en activiteiten door de jaren heen in kaart.
Een belangrijke bevinding was dat de meest impactvolle resultaten ontstonden wanneer deelnemers erin slaagden om inzichten en ervaringen over langere tijd met elkaar te verbinden en daarop voort te bouwen. Vanuit deze bevinding formuleerden de onderzoekers vijf lessen.
Vijf lessen
1. Van een oriëntatie op verschil naar een grotere beweging
Ontwerpers zijn vaak gericht op het ontwikkelen van nieuwe perspectieven en onderscheidende oplossingen. Bij maatschappelijke opgaven is het echter minstens zo belangrijk om het eigen werk als onderdeel van een grotere beweging te zien. Door verbindingen te herkennen met bestaand werk en daarop voort te bouwen, ontstaat de continuïteit die nodig is voor langdurige verandering.
2. Van quid-pro-quo naar vertrouwensrelaties
Een vooraf vastgestelde opdracht en een duidelijk omschreven eindresultaat bieden niet altijd voldoende ruimte om complexe maatschappelijke vraagstukken te onderzoeken. Open vraagstellingen en samenwerkingen op basis van vertrouwen maken het mogelijk om gedurende het proces nieuwe inzichten op te doen en de oorspronkelijke vraag opnieuw te bekijken. Juist wanneer er vanaf het begin ruimte is voor vertrouwen, kunnen langdurige samenwerkingen zich gemakkelijker ontwikkelen.
3. Van een expositie als eindpunt, naar een podium als middel
Een tentoonstelling of presentatie kan meer zijn dan een moment om resultaten te tonen. Binnen Co/Labs wordt het podium, zoals tijdens Dutch Design Week, ook ingezet om aannames te testen, gesprekken te openen en partners te betrekken. Zo wordt het presentatiemoment onderdeel van een langer ontwerpproces, in plaats van het eindpunt.
Gebruik een podium als een kans om aannames te testen
4. Opening-closing partners
Langdurige samenwerkingen bieden stabiliteit en vertrouwen, maar kunnen ook onbedoeld nieuwe partijen buitensluiten. Maatschappelijke opgaven vragen daarom om netwerken die zich blijven ontwikkelen: nieuwe partners sluiten aan, terwijl anderen tijdelijk naar de achtergrond bewegen. Zo groeit het netwerk mee met het vraagstuk, met behoud van duurzame relaties en ruimte voor nieuwe perspectieven.
5. Van proceduralisering van reflectie naar een continuïteit
Reflectie hoeft niet beperkt te blijven tot een evaluatie aan het einde van een project, maar is onderdeel van het hele ontwerpproces. Daarbij is het belangrijk om niet alleen vooruit te kijken, maar ook kritisch terug te blikken op eerdere keuzes, aannames en de effecten van het eigen werk. Zo kunnen inzichten uit verschillende activiteiten en projecten met elkaar worden verbonden en ontstaat een langere lijn van reflectie.
Van onderzoek naar praktijk
Het Co/Labs-programma biedt waardevolle inzichten in het organiseren van missiegedreven innovatie. De onderzoekers nodigen daarom iedereen die werkt aan grote maatschappelijke uitdagingen uit om de vijf lessen mee te nemen in de eigen praktijk.
Naast de vakpublicatie is binnen het onderzoekstraject ook de documentaire Maken in beweging: Ontwerpen in een veranderende wereld gemaakt. Hierin staan drie praktijkvoorbeelden uit het onderzoek centraal. De documentaire is gratis aan te vragen via de website.
Meer weten? Lees de volledige vakpublicatie voor een uitgebreide toelichting op de vijf lessen en de onderzoeksinzichten of bekijk de documentaire via de knoppen hieronder.
De vakpublicatie is geschreven door Maarten Smith, Sam van der Horst, Sander van der Zwan en Caroline Hummels en komt voort uit het onderzoekstraject Expeditie Methodiek, uitgevoerd door de Technische Universiteit Eindhoven in samenwerking met Dutch Design Foundation. Expeditie Methodiek is mede mogelijk gemaakt door CLICKNL.
Foto: Max Kneefel
