Integrale innovatie: een vliegwiel voor impact

De grote uitdagingen van deze tijd vragen om samenwerking van slimme doeners en denkers. Klimaatverandering, veiligheid, toegankelijke zorg, digitalisering en een gezonde leefomgeving zijn complexe maatschappelijke opgaven die diep ingrijpen in hoe we samenleven, werken en keuzes maken. Het Nationaal Actieplan Integrale Innovatie laat zien hoe we deze uitdagingen beter en effectiever kunnen aanpakken. De kernboodschap is helder: innovaties krijgen pas echt slagkracht als technologische én sociaal-maatschappelijke aspecten vanaf het begin samen worden ontwikkeld. Alleen dan ontstaan oplossingen die niet alleen slim zijn, maar ook wenselijk, werkbaar en duurzaam.

In de praktijk blijken innovaties vaak te stagneren, niet omdat de technologie tekortschiet, maar omdat zij onvoldoende aansluiten bij mensen en de samenleving. Oplossingen worden niet geaccepteerd, niet vertrouwd, of niet verantwoord of op grote schaal gebruikt. Voor veel maatschappelijke opgaven geldt dat specifieke sociaal-maatschappelijke innovaties nodig zijn, zoals nieuwe processen en instituties. De Adviesraad voor Wetenschap, Technologie en Innovatie (AWTI) verwoordde dit scherp: slimme en vernieuwende oplossingen komen vaker tot stand wanneer sociaal-maatschappelijke aspecten worden geïntegreerd. Toch is deze verbinding in onderzoek en innovatie nog lang niet vanzelfsprekend. Het Actieplan Integrale Innovatie speelt hierop in en zet aan tot een structurele verandering in denken en doen.

Wat is Integrale Innovatie?
Integrale innovatie betekent dat onderzoekers uit alle wetenschapsdomeinen samenwerken en hun kennis bundelen én dat onderzoekers met maatschappelijke organisaties of bedrijven samenwerken.

Technisch en bètaonderzoek levert de basis voor nieuwe technologieën, producten en processen die nodig zijn om maatschappelijke opgaven aan te pakken. Sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek verdiept dit door essentiële inzichten over menselijk gedrag, maatschappelijke dynamiek, cultuur, ethiek, recht en governance. Bovendien levert dit onderzoek kennis voor alternatieve interventies in beeld zoals nieuwe of verbeterde diensten en processen. Juist deze combinatie maakt het mogelijk innovaties te ontwikkelen die technisch haalbaar zijn én maatschappelijk impact hebben.

Een integrale innovatieaanpak vraagt ook om nauwe samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties. Deze partijen brengen praktijkervaring in, signaleren concrete maatschappelijke vragen en spelen een sleutelrol bij het testen en toepassen van innovaties. Door hen vanaf het begin te betrekken, sluiten oplossingen beter aan bij de dagelijkse praktijk en is de weg naar toepassing en opschaling korter. Bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn daarmee geen eindgebruikers, maar volwaardige partners in innovatie.

Samenwerking tussen partijen komt niet vanzelf tot stand en kent veel uitdagingen. Dit Actieplan benoemt die uitdagingen en met welke acties we verder komen. Onze organisaties blijven zich inzetten voor een cultuur waarin integrale innovatie vanzelfsprekend is. Wij zijn al gestart met het oppakken van een aantal belangrijke acties. We roepen hier alle betrokkenen bij innovatie-ecosystemen op met ons mee te doen. Zo gaat dit Actieplan als een vliegwiel werken.

Bart Ahsmann - directeur CLICKNL, Bas van Bavel - voorzitter SSH-raad, Marcel Levi - voorzitter NWO en Tjark Tjin-A-Tsoi - CEO TNO

Verbinding geeft de meeste kans op impact
Innovatie begint of stopt niet bij een goed technologisch idee of een werkend prototype. Maatschappelijke impact ontstaat wanneer mensen een vernieuwing begrijpen, vertrouwen en bereid zijn deze op voldoende schaal te gebruiken. Ook moeten beleid, instituties en wet- en regelgeving aansluiten op nieuwe ontwikkelingen. Daarom is de verbinding met de sociaal-maatschappelijke aspecten onmisbaar. Het helpt om risico’s te herkennen, ethische afwegingen te maken en draagvlak te creëren. Een integrale innovatie-aanpak vergroot zo de kans dat vernieuwingen daadwerkelijk bijdragen aan publieke waarden en maatschappelijke doelen én dat verdienvermogen wordt gegenereerd.

De opdracht achter het Actieplan
Het Actieplan Integrale Innovatie is opgesteld in opdracht van de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Economische Zaken & Klimaat, mede namens een brede groep andere ministeries. Aanleiding was het AWTI-advies Vanzelfsprekende verbinding, waarin werd opgeroepen om sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek structureel te verankeren in innovatie. Doel van het Actieplan is om – samen met kennisinstellingen, onderzoeksfinanciers en de rijksoverheid – de volgende stap te zetten naar een onderzoeks- en innovatiepraktijk waarin deze verbinding vanzelfsprekend is.

Het Actieplan is ontwikkeld door een consortium van CLICKNL, NWO, de SSH-raad en TNO Vector. Daarbij is intensief samengewerkt met beleidsmakers, onderzoekers uit alle wetenschapsdomeinen, experts uit sectoren en kennisinstituten, en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en bedrijven. Via verkenningen, interviews en interactieve sessies zijn succes- en faalfactoren uit de praktijk opgehaald. Deze inzichten vormen de basis van het Actieplan en zijn vertaald naar concrete acties die gericht zijn op verbetering van onderzoek, beleid en samenwerking.

Vijf actielijnen voor verandering
Om de beweging naar integrale innovatie te versnellen en te bestendigen, beschrijft het Actieplan vijf samenhangende actielijnen. Deze richten zich op het verankeren van integrale innovatie als standaard in onderzoek en beleid, het versterken van kennis en vaardigheden voor samenwerking over disciplines en sectoren heen, het vergroten van herkenning en waardering van sociaal-maatschappelijke aspecten, het creëren van stimulerende randvoorwaarden en het wegnemen van belemmeringen voor samenwerking met maatschappelijke organisaties en bedrijven. Samen bieden deze actielijnen een concreet handelingsperspectief voor iedereen die betrokken is bij innovatie.

Voor wie is het Actieplan?
Het Actieplan spreekt iedereen aan die betrokken is bij innovatie, maar legt een bijzondere verantwoordelijkheid bij de rijksoverheid, kennisinstellingen en onderzoeksfinanciers. Zij zijn bij uitstek in staat om de voorwaarden te creëren voor een andere cultuur en werkwijze. De rijksoverheid kan integrale innovatie verankeren in beleid en programma’s, kennisinstellingen kunnen interdisciplinair samenwerken stimuleren en onderzoeksfinanciers kunnen hun programmering zo inrichten dat integrale innovatie wordt gefaciliteerd.

Doe mee

Het Nationaal Actieplan Integrale Innovatie is geen eindpunt, maar een uitnodiging om in beweging te komen. Veel partijen hebben zich inmiddels gecommitteerd en zijn gestart met concrete acties. De maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat zijn groot en urgent. Met een integrale innovatieaanpak vergroten we de kans op oplossingen die werken in de praktijk, breed worden gedragen en bijdragen aan een toekomstbestendige samenleving en economie. Samen kunnen we deze beweging versnellen en bestendigen.

Blijf op de hoogte van de ontwikkeling en voortgang van het integrale innovatienetwerk door je e-mailadres achter te laten.