Circulaire economie en design

DE CIRCULAIRE ECONOMIE

In de circulaire economie worden producten en materialen hergebruikt en behouden grondstoffen hun waarde. Anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd. Met circulair ondernemen creëer je nieuwe waarden voor materialen en producten, voor gebruikers en voor de makers ervan. Dat leidt tot meer ketensamenwerking, minder grondstoffenverbruik en minder afval, innovatie en nieuwe business.

YouTube voorvertoningsafbeelding

Bron: Ellen MacArthur Foundation

CIRCULAR DESIGN

Design integreert de kennis uit de domeinen people, technology en business in werkende oplossingen. Door de gebruikersgedreven benadering en multidisciplinaire samenwerking leidt dat tot design driven innovation. Design draagt daarmee bij aan oplossingen voor maatschappelijke problemen.

Circular design is de manier waarop we producten en diensten ontwerpen voor een circulaire economie. Nieuwe ontwerpstrategieën om dit aan te pakken zijn volop in ontwikkeling, en daaraan levert CIRCO een bijdrage. We gebruiken de uitkomsten en het onderzoek “Products That Last” als basis. Dit onderzoek van de TU Delft leverde in 2014 een boek op waarin businessmodellen en ontwerpstrategieën worden beschreven die handvatten geven voor de ontwikkeling van nieuwe producten, diensten en businessmodellen die bijdragen aan de ontwikkeling naar een circulaire economie.

PRODUCTS THAT LAST

“Products That Last” gaat over het ontwikkelen van kansrijke businessmodellen en ontwerpstrategieën, om in een circulaire economie waarde te creëren voor bedrijven en consumenten via producten die langer bruikbaar blijven. Daarbij gaat het om het minimaliseren van de consumptie van grondstoffen en energie.
De gebruiksduur van consumentenproducten – dat is de tijd tussen de aanschaf en het moment dat je er afstand van doet – wordt steeds korter. De nu gangbare benadering van “verkoop sneller en meer” is op den duur niet vol te houden.
Als antwoord daarop heeft recycling de laatste jaren veel aandacht gekregen in het bedrijfsleven. Het verlengen van de tijd dat een product in gebruik blijft behelst echter veel meer dan het vermalen en opnieuw bruikbaar maken van materialen. Bij levensduurverlenging is het doel dat het product zo veel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat blijft, onder meer door het langer te gebruiken, te repareren, op te waarderen, op te knappen, of te refabriceren.

CIRCULAIRE BUSINESSMODELLEN

Er staan vijf archetypen van businessmodellen in “Products that Last”. Ze dienen als uitgangspunt voor bedrijven en ontwerpers om na te denken over producten die geschikt zijn voor een circulaire economie. In de serie modellen verloopt de nadruk van het product zelf naar de diensten eromheen.
Het klassieke duurzame model: de omzet komt primair van de verkoop van producten met hoge kwaliteit (zoals de wasmachines van Miele) met een lange gebruiksduur.
Het hybride model: dit is een combinatie van een duurzaam product met verbruiksproducten met een korte levensduur (denk aan printers en kopieermachines van Océ-Cannon). De meeste inkomsten komen van de herhaalde verkoop van de verbruiksproducten.
Het tussenbatermodel: hierin worden de gaten in waarde of de restwaarde in productsystemen uitgebaat. Geld komt binnen door handel in onderdelen en door verlening van diensten, beide gebaseerd op de verschillen in levensduur tussen onderdelen (zoals zolen en schoenen bij het verzolen, of de lamellen van zonwering die nog best los te gebruiken zijn als je er linialen van maakt).
Het toegangsmodel: dit verschaft toegang tot gebruik in plaats van eigendom (zoals het Nederlandse bedrijf Green Wheels deel gebruik van auto’s faciliteert). Voor de toegang wordt betaald.
Het prestatiemodel: het enige dat je koopt is de prestatie van het product (zoals uren voortstuwing van een Rolls-Royce straalmotor). Daarvoor betaalt de gebruiker, die verder nergens omkijken naar heeft.

CIRCULAIR PRODUCTONTWERP

Producten ontwerpen in een circulaire economie noemen we “Circulair Productontwerp”. Daarin zijn vijf principes te onderscheiden die zijn op te vatten als vuistregels.

Circulair productontwerp:

  1. Tilt ontwerpen naar systeemniveau
  2. Streeft ernaar het product in zijn waarde te laten
  3. Gaat uit van een cyclus met een ander tempo
  4. Verkent nieuwe relaties en ervaringen met producten
  5. Komt voort uit verschillende businessmodellen

Normaalgesproken wordt het levenseinde van een product in het ontwerpproces genegeerd. In een circulaire economie is dat niet zo. Daarin beslaat het gebruiksmodel de hele levenscyclus van een product: van het begin naar productie en gebruik en als het even kan weer terug via reparatie, refabriceren en als het niet anders meer kan recycling. Door bewust al deze stadia mee te nemen bij het plannen en sturen van het innovatieproces, zorgt de ontwerper dat een product effectief te produceren is, maar ook effectief herstelbaar en herbruikbaar.

Op basis van bestaand onderzoek zijn zes strategieën voor circulair productontwerpen geïdentificeerd:

  1. Design voor productgehechtheid en vertrouwen: het creëren van producten waarvan gebruikers langer houden of die ze langer vertrouwen.
  1. Design voor degelijkheid: producten ontwerpen die tegen een stootje kunnen zonder kapot te gaan.
  1. Design voor standaardisatie en koppelbaarheid: ontwikkelen van producten met onderdelen of interfaces die ook in of aan andere producten passen.
  1. Design voor onderhoud en reparatie: producten zo ontwerpen dat je ze gemakkelijk in topconditie kunt houden.
  1. Design voor waarderen en aanpassen: producten zo ontwerpen dat ze in de toekomst aangepast en uitgebreid kunnen worden.
  1. Design voor demontage en remontage: producten ontwerpen die zich gemakkelijk uit elkaar laten halen en weer in elkaar laten zetten.

Aan alle veranderaars en onbevangen geesten

De schrijvers van “Products That Last”, Conny Bakker, Marcel den Hollander, Ed van Hinte en Yvo Zijlstra, roepen in het voorwoord op tot verandering en actie:

“Dit boek is het resultaat van drie jaar onderzoek naar de zakelijke kansen en de ontwerpuitdagingen die uit levensduurverlenging van producten kunnen voortkomen. Een langere productlevensduur is een pijler van de circulaire economie, omdat hij de snelheid waarmee materialen en producten door de maatschappij stromen helpt verlagen, en daarmee de hoeveelheid afval vermindert. Hij richt zich op consumptiepraktijken en geeft ons tijd om manieren te zoeken waarop we materiële loops kunnen sluiten.

En hoe kunnen ontwerpers en bedrijven dan wel helpen met het verschuiven van een systemisch paradigma? Donatella Meadows geeft ons [in “ Thinking in Systems, A Primer“] wat praktische adviezen: ‘Blijf wijzen op de ongerijmdheden en de fouten in het oude paradigma. Blijf praten en ageren ten gunste van het nieuwe, luidop en met overtuiging. Verspil geen tijd aan reactionairen; werk liever met actieve veranderaars en met de grote tussengroep van mensen met een onbevangen geest.’

Daarom dragen we Products That Last op aan alle veranderaars en onbevangen geesten: doe alsjeblieft met ons mee. Laten we beginnen met het tarten van het ‘verkoop meer, verkoop sneller’ paradigma en de kansen verkennen die een veel langer productleven ons biedt.”

LEESTIPS

  • Ellen MacArthur Foundation

De Ellen MacArthur Foundation verkent de werking van een circulaire economie. “As part of the Ellen MacArthur Foundation’s mission to accelerate the transition to the circular economy, we have conducted analysis and published the first ever report series highlighting the economic rationale for the transition to a circular economy – an opportunity in excess of 1 trillion USD for the global economy.” Download de rapporten hier.

  • Nature Inspired Design Handbook

“In the Nature Inspired Design project, we learned from ten Dutch companies at the forefront of Biomimicry, cradle to cradle and design for the circular economy – which we call “Nature Inspired Design”. How to translate inspiring design principles into tangible results – and not just into a conceptual product with no actual follow-through? Which disciplines do you need and how can they work together? In short: how can you widen the scope without losing the plot? We researched what works for our pioneering companies, and boiled down their best practices into one comprehensive method with carefully selected tools for designers, available to you in the form of this book.” Download het boek hier.