Nieuws

Create Energy biedt kansen en uitdaging voor creatieve industrie

Op 22 oktober j.l. is tijdens Dutch Design Week het DRIVE-festival georganiseerd. In de middag stonden in vier parallelsessies de crossovers centraal vanuit de creatieve industrie naar gezondheid en zorg (Create Health), naar energie (Create Energy), naar de maakindustrie (Smart industrie) en naar de cultuursector (NWO roadmap Smart Culture).

Het auditorium van het Natlab vormde het podium voor de lancering van Create Energy. Create Energy is de uitwerking van de samenwerking die ClICKNL is aangegaan om de transitie in de energiesector te ondersteunen van een centrale energiesysteem naar een hybride, veel decentralere energievoorziening. Deze samenwerking is bekrachtigd bij de ondertekening van de Green Deal Smart Energy Cities. Sinds de ondertekening is in meerdere sessies uitwerking gegeven met als belangrijkste de matchmakingbijeenkomst Smart Energy (12 mei) en de workshop Create Energy (7 juli).

Kwartiermaker Freek van ’t Ooster (CLICKNL) verzorgt de aftrap. Doel van deze middag is om inzicht te geven in het soort projecten dat door gemeenten, Netbeheer Nederland en de energiesector wordt verwacht binnen de green deal en de wijze waarop de creatieve industrie daaraan kan bijdragen. De middag is ingedeeld in drie blokken: Smart Energy Data, Building Smart Energy Cities en Smart Energy Solutions.

Mary-Ann Schreurs (wethouder Design, Innovatie & Duurzaamheid van gemeente Eindhoven) benadrukt in haar welkomstwoord het belang van verbindingen leggen tussen mensen over de grenzen van sectoren heen. Zij ziet een grote belofte deze middag; de belofte van een productieve samenwerking tussen creatieve industrie, gemeenten en energiesector waarbij de mens veel centraler wordt gesteld dan voorheen. Maar dan niet als individu, maar in de mens in zijn gedrag en in de context van zijn omgeving. Deze belofte is essentieel ook in gemeente Eindhoven waar de roadmap Eindhoven Energieneutraal 2045 is ontwikkeld. In die roadmap staat samenwerking centraal om Eindhoven in 2045 volledig tot energieneutrale stad te transformeren. 

Create Energy en de Green Deal Smart Energy Cities

Frits Verheij (topsector Energie, voorzitter TKI Switch2SmartGrids) geeft een uitgebreide toelichting op de Green Deal Smart Energy Cities. De basis vormt het Energieakkoord 2013. De urgentie is recent benadrukt door de uitkomsten van de Nationale Energieverkenning 2014 waaruit volgt dat Nederland achterloopt in de doelstellingen. Frits roept de creatieve industrie op volop bij te dragen om de energiesector te helpen alsnog de beoogde transitie te realiseren.

Freek van ’t Ooster (CLICKNL) licht in een korte presentatie toe wat de creatieve industrie toevoegt aan de Green Deal. Inmiddels zien alle partijen het gedeelde belang om de klant veel centraler te stellen en niet langer als de eindgebruiker of aansluiting te zien maar als een daadwerkelijke klant. Dit geldt niet alleen voor producten en diensten, maar ook voor de manier waarop je projecten opzet en draagvlak voor de projecten organiseert. Freek pleit voor het omdopen van de green deal van “Building Smart Energy Cities” naar “Empowering smart energy citizens”.
 


Smart Energy Data

Het blok Smart Energy Data wordt afgetrapt door Ger Baron, CTO van gemeente Amsterdam. Met voorbeelden als de Energieatlas Amsterdam en de online varianten daarvan maakt hij duidelijk hoeveel meer er mogelijk is met open data en hoeveel inzicht daarmee kan worden verkregen. Hij kondigt tevens aan dat de toolkit voor deze data voor heel Nederland beschikbaar komt. Verder zal hij zich vanuit gemeente Amsterdam hard maken voor het realiseren van een open (energie) data platform in de context van de green deal, naast de lopende projecten in Amsterdam zoals in ZuidOost en in West.

Na de gemeente volgen de ondernemers die zich nog veel dieper bezig houden met de mogelijkheden om data te verzamelen en opnieuw te gebruiken.

Erwin Boon (MPARE) legt uit hoe zijn bedrijf energiegebruiksdata binnen een huishouden verzamelt, hoe de consument eigenaar blijft van die data en hoe de beschikbaar gestelde data via het door MPARE ontwikkelde dataplatform ENDAX beschikbaar gesteld kan worden aan andere partijen, die hier diensten op kunnen ontwikkelen.


Jaap Rutten (Greeniant) laat zien hoe zulke diensten eruit zien en hoe een goede app ervoor zorgt dat technologie als het ware onder de motorkap verdwijnt en zaken regelt voor de consument, waardoor deze alleen de voor hem relevante informatie op maat en op tijd krijgt aangedragen.


Building smart energy cities

Andy van den Dobbelsteen (TU Delft) benadert de Green Deal vanuit een heel andere kant. Via het studentenproject Pret-a-loger laat hij zien hoe een standaard rijtjeswoning van een nieuwe schil kan worden voorzien waardoor hetzelfde gebouw een nieuw leven kan beginnen. Volledig gemoderniseerd. Het project gooide hoge ogen tijdens de Solar Decathlon Europe 2014 in Versailles, won meerdere prijzen en is inmiddels opgebouwd als demo-woning op het terrein van de TU.

Dit soort projecten is des te relevanter omdat aanpassingen voor een nieuwe energievoorziening vaak worden gecombineerd met renovatie van het bestaande gebouw/woning of van de wijk. Bij renovatie worden doelstellingen rond energieverbetering gecombineerd met aanpassingen voor zorg, voor veiligheid, voor isolatie, voor modernisering. De combinatie van die terreinen rond het gebouw, liefst in de context van de wijk is de meest effectieve route om echte resultaten te boeken.

Floor de Jong (gemeente Groningen) laat zien hoe gemeente Groningen juist de vertaling probeert te maken naar de lokale inwoner en wat hem/haar bezig houdt. Soms is dat mee investeren in panelen op het dak van FC Groningen, maar ook initiatieven als <a ” href=”http://www.grunnegerpower.nl/” target=”_blank”>Grunneger Power, een nieuw opgericht energiecollectief. Baanbrekend is het project Powermatching City, dat onder de Green Deal verder wordt uitgebouwd, in Groningen, maar ook door het hele land. Het project en de aanpak in de Groningse Thomsonstraat met nu nog 42 gezinnen wordt uitstekend uitgelegd in dit filmpje.

 

Joop Ketelaers (gemeente Eindhoven) geeft nadere toelichting op Eindhoven Energieneutraal 2045 en zoomt in op het concrete project Eckart-Vaartbroek in Eindhoven-Noord. 1.300 huurwoningen van corporatie Woonbedrijf en ca. 3.000 koopwoningen in deze wijk zijn toe aan renovatie en zullen binnen de Green Deal worden aangepakt. De voorgestelde aanpak is door EU geselecteerd als voorbeeldproject voor ontwikkeling als Smart City in het kader van het Horizon2020 programma. Joop ziet veel kansen voor samenwerking met de creatieve industrie!
 

Smart Energy Solutions

Met het soort projecten als geschetst door Amsterdam, TU Delft, Groningen en Eindhoven is nu de beurt aan de creatieve industrie om aan te geven op welke unieke wijze zij kunnen bijdragen.

Marcel van Heist (Afdeling Buitengewone Zaken) laat zien hoe belangrijk is om oog te hebben voor de persoon die je wilt benaderen/betrekken in zijn eigen context. Zijn bureau heeft daarvoor de methode Hidden Design ontwikkeld, waarmee via slimme prototypes deelnemers worden meegenomen in een ontwerpproces zonder zich daarvan bewust te zijn. Marcel toont het project Rural Energy dat zij op het platteland van India hebben uitgevoerd. Het lijkt ver verwijderd van de energietransitie in Nederland, maar toont precies aan waarom het zo belangrijk is de gebruiker/consument/burger centraal te stellen in je hele aanpak.

Kai Köllen (Ideate) heeft met Enexis gewerkt aan een ondersteunende aanpak bij de uitrol van slimme meters. Ideate ontwikkelde een geheel nieuwe benadering om gebruikers te activeren en te ondersteunen om actief te werken aan hun energiehuishouding, -besparing en –voorziening. Dat bleek eerst lastig omdat er veel “afhaak”momenten zijn op individueel niveau. Intenties en daadwerkelijk gedrag liggen uiteen. Via een service design-benadering is het concept Buurkracht ontwikkeld, dat met internetbureau Mangrove en Enexis ook is gerealiseerd. Buurkracht verplicht niets, legt niets op, maar stelt lokale communities in staat met elkaar werk te maken van de lokale energievoorziening. 40 communities gebruiken het al en de volgende 40 staan klaar.

 


Marieke Zielhuis (Hogeschool Utrecht) laat zien hoe vanuit UCreate deze service design benadering zoals door Kai beschreven verder zal worden ondersteund. UCreate is het center of expertise voor de Creatieve Industrie van Hogeschool Utrecht en HKU. Marieke is al in gesprek om de Green Deal te gaan ondersteunen met service designer die de projecten binnen de Green Deal kunnen helpen kantelen naar projecten waarin de klant centraal wordt gezet. De benadering zal met Gemeente Eindhoven komende tijd worden getest en nader aangescherpt, maar UCreate staat klaar voor ondersteuning.


Create Energy Continued

Kwartiermaker Freek van ’t Ooster (ClickNL) vat de green deal nog een keer samen en behandelt kort ook andersoortige projecten die in Enschede en in Arnhem op stapel staan. De vijf gemeenten in de Green Deal dragen mogelijke projectlocaties aan en zorgen voor de contacten met de locatie-eigenaren. Inmiddels zijn zo’n 60 mogelijke projectlocaties aangewezen, goed voor ca. 30.000 gebouwen. En meer gemeenten willen aansluiten.

De uitnodiging aan de creatieve industrie is te helpen deze projecten te redesignen tot een effectieve benadering rond de eindgebruikers. Dat kan om data-gedreven diensten gaan, om interfaces, om gebiedsontwerp, om bewoners van een wijk te activeren en mobiliseren, om collectieven te ondersteunen maar ook om de kennis van de gebouwde omgeving in te brengen.

De Green Deal zal in december 2014 worden omgezet naar een opschalingsprogramma met meerdere projecten. Freek benadrukt dat in het project marktwerking centraal zal staan.  

Naast het Green Dealprogramma en innovatiefinancieringen als de Demonstratieregeling Energie Innovatie (24 miljoen in 2014 en 50 miljoen in 2015!) en de MITregeling (nieuwe ronde in 2015) gaat het ook om “gewone business” waarin creatieve bedrijven de kans krijgen hun toegevoegde waarde te laten zien. “De Green Deal creëert markt voor innovatieve oplossingen op product, dienst, woning/wijk, systeem én op projectniveau. Bij opschaling gaat het juist om gezonde markt en niet om subsidieprojecten.”

 


Barbera Wolfensberger, voorzitter van het topteam Creatieve Industrie, onderstreept de kansen die vanmiddag zijn gepresenteerd voor de creatieve industrie. De transitie in de energiesector is een enorme uitdaging, die juist via lokale projecten tot zijn recht zal komen. De uitdaging van het Energie-akkoord is ook duidelijk: de opgelopen achterstand in het realiseren van de beoogde doelstellingen voor 2020 en 2023 (laat staan daarna) zijn des te meer aanleiding om samen te werken. Vanuit haar eigen bureauachtergrond bij FHV/BBDO heeft ze bij Eneco gezien hoeveel er op de sector afkomt en wat de uitdaging is om niet technologie/infrastructuur centraal te stellen, maar juist de klant (niet de aansluiting!) in zijn eigen context en met zijn eigen behoeften. 

Helemaal prachtig zou zijn in het kader van het topsectorenbeleid als die verschillende benaderingen ook nog eens onderling met elkaar kunnen worden vergeleken en onderzocht op hun effectiviteit. Freek roept partijen als TU Delft, TU Eindhoven en Hogeschool Utrecht om te kijken of rond Create Energy een projectvoorstel gekneed kan worden, bijv. in het kader van de net gelanceerde call  Research through Innovation, waarin NWO, STW en SIA gezamenlijk 2,6 miljoen beschikbaar stellen voor onderzoeksprojecten.

Een ieder die op de hoogte wil blijven van Create Energy kan zich melden bij kwartiermaker Freek van ’t Ooster.

Een eerste mooie kans is de  bijeenkomst Mix&Match Monday op 24 november in Amsterdam. Ook die middag staat de ontmoeting tussen energiesector en creatieve industrie centraal!